Ngày đầu tiên học đo kính, tôi được đặt trước một chiếc máy đo thị lực và một bệnh nhân.
Tôi nhìn bảng thị lực rồi hỏi:
— Anh nhìn được đến dòng nào?
Anh ấy trả lời:
— Chỉ đến dòng thứ tư thôi.
Tôi nghĩ: “Vậy là mắt bị cận.”
Nhưng người hướng dẫn cười:
— Khoan. Nhìn mờ chưa có nghĩa là biết ngay mắt bị gì. Đo kính là một cuộc điều tra.
Tôi bắt đầu hiểu.
1. Bước đầu tiên: Hỏi mắt đang nhìn được bao nhiêu
Tôi cho bệnh nhân nhìn bảng thị lực.
Mắt phải đọc được 2/10.
Mắt trái đọc được 3/10.
Tôi chưa vội kết luận.
Tôi che mắt trái, cho mắt phải nhìn riêng.
Sau đó đổi bên.
Người hướng dẫn nói:
— Hãy nhớ, mỗi mắt trước tiên phải được khám như một nhân vật riêng biệt.
Mắt phải đang nhìn mờ.
Mắt trái cũng hơi mờ.
Bây giờ nhiệm vụ là tìm xem:
“Tại sao chúng nhìn mờ?”
2. Cho kính thử: cuộc tìm kiếm bắt đầu
Tôi đặt kính thử trước mắt.
- Đầu tiên thử cầu dương.
Ví dụ:
+0.50D
Bệnh nhân nhìn bảng.
— Có rõ hơn không?
— Mờ.
- Tiếp theo tôi thử cầu âm.
Ví dụ:
-0.50D
Bệnh nhân nhìn bảng.
— Có rõ hơn không?
— Có.
- Tôi tăng lên:
-0.75D
— Có rõ hơn nữa không?
— Rõ.
- Tôi thử:
-1.00D
Bệnh nhân nói:
— Rõ.
Tôi rất vui:
— Vậy mắt này cận -1.00D!
- Người hướng dẫn lập tức hỏi:
— Có chắc không?
Tôi khựng lại.
Thầy nói:
— Đừng chỉ hỏi “có rõ không”. Hãy nhớ nguyên tắc:
Số kính phải là số nhỏ nhất nhưng vẫn cho thị lực tốt nhất, đồng thời phải kiểm soát được điều tiết.
Đặc biệt với người trẻ, mắt có khả năng điều tiết rất mạnh.
Nếu mình cứ tăng kính âm, mắt có thể “chiều” theo và làm mình tưởng rằng bệnh nhân có độ cận cao hơn thực tế.
3. Tôi bắt đầu hiểu cận thị
Thầy lấy một quả bóng tượng trưng cho nhãn cầu.
— Khi mắt cận, hãy tưởng tượng hệ quang học của mắt làm tia sáng hội tụ trước võng mạc.
Tôi nhìn hình minh họa.
Tôi hiểu:
Cận thị → ảnh nằm trước võng mạc → dùng kính phân kỳ (-) để đưa tiêu điểm lùi về võng mạc.
Tôi tự nói:
“Kính âm không phải vì mắt ‘yếu’, mà vì hệ quang học của mắt đang hội tụ quá sớm so với võng mạc.”
Từ đó, tôi bắt đầu nhớ kính cận bằng hình ảnh thay vì học thuộc.
4. Nhưng rồi bệnh nhân nói: “Chữ vẫn hơi bóng”
Tôi nghĩ:
“Chắc tăng thêm cầu âm?”
Thầy lắc đầu.
— Chưa chắc. Có thể có loạn thị.
Tôi bắt đầu thử trụ.
Ví dụ:
-0.50 DC
Xoay trục.
Bệnh nhân nhìn.
— Có rõ hơn không?
— Có, nhưng hướng này rõ hơn.
Tôi đổi trục.
— Còn bây giờ?
— Không bằng lúc trước.
Tôi nhận ra:
Loạn thị không chỉ có câu hỏi “bao nhiêu độ”, mà còn có câu hỏi “trục ở đâu”.
Vì vậy một đơn kính không chỉ là:
SPH
mà có thể là:
SPH + CYL × AXIS
Lúc này tôi bắt đầu thấy đo kính giống như giải một bài toán.
5. Đến lượt hai mắt
Tôi đo xong từng mắt.
Nhưng thầy vẫn chưa cho tôi ghi đơn.
— Chưa xong.
Tôi hỏi:
— Vì sao ạ?
Thầy chỉ vào hai mắt:
— Hai mắt không sống riêng biệt.
Mắt phải có thể nhìn rất rõ.
Mắt trái cũng nhìn rất rõ.
Nhưng khi mở cả hai mắt, bệnh nhân lại khó chịu.
Đó là lúc tôi hiểu:
Đo kính không chỉ là tìm số cho từng mắt.
Mà còn phải hỏi:
Hai mắt có nhìn cùng nhau (hợp thị) được không?
6. Tôi học về thị lực hai mắt
Tôi cho bệnh nhân mở cả hai mắt.
Hỏi:
— Anh thấy hình ảnh thế nào?
— Rõ, nhưng hơi mỏi.
Tôi bắt đầu nghĩ đến:
-
- độ kính hai mắt có cân bằng không?
- thị lực hai mắt có chênh lệch không?
- có vấn đề về phối hợp hai mắt không?
- có lé không?
- có điều tiết quá mức không?
Từ đây tôi bước sang một phần khác của nghề đo kính:
đo và đánh giá thị giác hai mắt.
7. Rồi tôi gặp người 40 tuổi
Một bệnh nhân khác bước vào.
Bác ấy nói:
— Nhìn xa thì rõ, nhưng đọc điện thoại phải đưa ra xa.
Tôi lập tức nhớ đến câu chuyện điều tiết.
Thầy hỏi:
— Khi nhìn gần, mắt cần làm gì?
Tôi trả lời:
— Mắt phải tăng điều tiết để đưa hình ảnh gần về võng mạc.
Thầy hỏi tiếp:
— Vậy khi tuổi tăng lên?
Tôi nhớ:
Thủy tinh thể mất dần khả năng thay đổi hình dạng → khả năng điều tiết giảm → nhìn gần khó hơn.
Đó là:
LÃO THỊ.
Tôi nhận ra một điều rất quan trọng:
Cận thị, viễn thị và lão thị không phải là ba thứ hoàn toàn giống nhau.
Cận thị liên quan đến việc mắt hội tụ quá sớm.
Viễn thị là mắt có xu hướng hội tụ sau võng mạc khi không điều tiết.
Còn lão thị là: khả năng điều tiết giảm theo tuổi.
8. Tôi bắt đầu học ADD
Thầy hỏi:
— Nếu bệnh nhân nhìn xa rõ nhưng nhìn gần không đủ rõ, ta cần thêm gì?
Tôi trả lời:
— ADD.
Thầy nói:
— Đúng. Nhưng đừng học ADD như một con số chết.
Hãy nghĩ:
ADD là phần công suất cộng thêm để hỗ trợ mắt khi nhìn gần.
Từ đó tôi liên hệ với cận điểm.
Nếu một người có cận điểm ở khoảng cách gần, tôi có thể suy nghĩ bằng công thức:
D = 1 / khoảng cách tính bằng mét
Ví dụ: cận điểm ở 50 cm:
1 / 0,50 = 2,00D
Giả sử bệnh nhân muốn đọc sách ở 40 cm.
Khoảng cách đọc 40 cm tương ứng:
1 / 0,40 = 2,50D
Nghĩa là để nhìn rõ ở 40 cm, hệ thống quang học cần 2,50D công suất điều tiết.
Nhưng trường hợp này mắt bệnh nhân chỉ còn khả năng điều tiết đến 50 cm.
Cận điểm 50 cm:
1 / 0,50 = 2,00D
Mắt chỉ đáp ứng được 2,00D, trong khi nhu cầu ở 40 cm là 2,50D.
Vậy thiếu:
2,50 − 2,00 = 0,50D
👉 ADD = +0,50D
Tôi bắt đầu thấy các con số trong đo kính liên kết với nhau.
9. Rồi tôi học đo lé
Một bệnh nhân nhìn hai mắt không thẳng hàng.
Thầy hỏi:
— Nếu mắt có xu hướng lé ngoài thì sao?
Tôi nhớ:
Lé ngoài = mắt lệch ra ngoài.
Sau đó thầy đưa cho tôi một lăng kính.
— Lăng kính làm gì?
Tôi bắt đầu hiểu:
Lăng kính làm lệch đường đi của tia sáng, từ đó tạo ra sự thay đổi vị trí hình ảnh mà mắt cảm nhận.
Với lé ngoài, khi sử dụng lăng kính để hỗ trợ kiểm tra/điều chỉnh, tôi phải hiểu rõ hướng đáy lăng kính thay vì học thuộc một câu đơn giản.
Từ đó tôi bắt đầu học:
độ lăng kính → hướng đáy → phản ứng của mắt → khả năng phối hợp hai mắt.
( Riêng phần này tôi chỉ học khái niệm thôi còn khi có bệnh nhân sẽ giới thiệu về khoa chuyên lé).
10. Tôi nhận ra: đo kính thực chất là một chuỗi câu hỏi
Sau nhiều buổi học, tôi không còn nhìn một bệnh nhân và nghĩ:
“Mắt này bao nhiêu độ?”
Mà tôi tự hỏi lần lượt:
① Thị lực hiện tại là bao nhiêu?
↓
② Mắt nhìn mờ vì tật khúc xạ hay vì nguyên nhân khác?
↓
③ Nếu là tật khúc xạ thì cầu bao nhiêu?
↓
④ Có loạn thị không?
↓
⑤ Nếu có, trụ bao nhiêu và trục nào?
↓
⑥ Sau khi chỉnh từng mắt, hai mắt có cân bằng không?
↓
⑦ Hai mắt có phối hợp tốt không?
↓
⑧ Khi nhìn gần, điều tiết có đáp ứng đủ không?
↓
⑨ Có cần ADD không?
↓
⑩ Cuối cùng mới nghĩ đến đơn kính phù hợp với nhu cầu thực tế của người đeo.
11. Và tôi hiểu điều quan trọng nhất
Ngày đầu tiên tôi nghĩ:
“Học đo kính là học cách tìm số kính.”
Sau một thời gian, tôi hiểu:
Học đo kính là học cách hiểu một đôi mắt.
Một con số -2.00D không tự nó kể cho mình câu chuyện.
Phải biết:
-
- Người đó bao nhiêu tuổi?
- Nhìn xa hay nhìn gần?
- Thị lực trước và sau chỉnh kính thế nào?
- Có loạn thị không?
- Hai mắt chênh nhau bao nhiêu?
- Có điều tiết quá mức không?
- Có lé hay vấn đề thị giác hai mắt không?
- Công việc hằng ngày là gì?
- Khoảng cách nhìn gần bao nhiêu?
- Người đó cần kính để lái xe, học tập, làm việc máy tính hay đọc sách?
Lúc ấy, đo kính không còn là “đo một con số”.
Nó trở thành một cuộc trò chuyện giữa:
mắt → ánh sáng → kính → não → và cách con người sử dụng thị giác trong đời sống.
Và đó chính là lúc tôi thực sự bắt đầu học nghề đo kính.
Lúc này đây, Tôi muốn xin cảm ơn ơn trên vì đã cho tôi gặp nghề này.
Và xin cho tôi đủ kiên nhẫn để học, đủ khiêm nhường để sửa sai, đủ tử tế để làm nghề, và đủ yêu thương để đi cùng nghề thật lâu.
Biết ơn vì đã được chọn.
Biết ơn vì vẫn còn cơ hội để học.
Và biết ơn vì trên con đường nhiều khó khăn này, tôi vẫn đang được bước tiếp. ❤️
